Họ đón đường kiếm chuyện nói bá láp. Họ thế cha, gồng gánh nhiều công việc nặng nhọc. Đã không lo đ ào luyện ý chí thì phải chịu những hậu quả của tình yêu sai lạc.
Bởi có bảntính đó nên họ thích hoạt động. Bây giờ đối với các cơ quan ấy họ đâm ra hồ nghi những giáo điều, cắt nghĩa các tín lý, luân lý theo đầu óc non nớt của họ. Vì đầu óc hư đốn chuyên tìm nhục lạc thì nhục tình mới bị dùng sái chỗ, mới đáng gớm.
Có thứ bạn gái như vậy. Sở dĩ từ lâu phái yếu không phát minh được nhiều công trình thuộc phạm vi trí thức là tại chế độ cổ hủ phong thực đ àn áp sự tiến triển của họ. Sự say mê nầy người lớn có bổn phận giáo dục nên kiểm soát.
Phải hiểu là chân tu theo chân giáo. Đàn ông đừng xưng là phái mạnh khi thấy mỹ nhân, ảnh giai nhân mà lòng rạo rực, mắt liếc dọc. Mà gieo gió tất nhiên gặt bão.
Đừng để các tâm hồn ấy làm Voltaire mà chuyển họ thành những Curé d'ars. Anh tôi có một cháu trai, 12 tuổi. Bạn khỏi bị cảnh mà một thi sĩ thanh niên ba chìm bảy nổi với ái tình đã viết:
Hình như tâm hồn họ lăn trên một tiến trình vô hạn. Hồi lúc thụ giáo, quý vị tôi thấy nhiều vị la rầy nữa và vẫn có ký túc sinh thay vì súc miệng bằng nước thì súc miệng bằng bánh mì và chuối già. Họ thinh lặng nhưng tâm hồn họ nổi sóng gió.
Đừng hời hợt hoan phí vì lời dua nịnh mà lúc tối lửa tắt đèn phải vừa khổ cực vừa tiếc than, vì bề trái của tình bạn. Đó là chưa nói những tiếng vĩ đại nào công bình, bác ái, lao công, tư bản, vô sản. Phải hiểu là chân tu theo chân giáo.
Không phải họ bảo người lớn sai lầm đâu. Giáo sư giảng bài vũ bão, nhưng cánh hồn họ đang theo những cái nhảy tung tăng của mấy chim se sẻ vô tư lự. Dĩ nhiên hình thức rất cần và tuổi xuân là tuổi vui vẻ, nhưng nếu không có một lý tưởng giáo dục nhất định không thể có một tương lai huy hoàng.
Thầy giáo còn xa lạ với tâm hồn tuổi xuân bất mãn họ, mỉa mai về tương lai họ. Nguyễn Du quả là nhà tâm lý sâu sắc khi ông để Kiều thốt ra những lời nầy lúc chàng Kim bị lửa nhục tình xô đẩy cám dỗ nàng làm việc nguyệt hoa: Mà khi Nã Phá Luân hỏi, nàng khóc ồ ồ và bực anh hùng nơi trận mạc nầy không anh hùng chút nào trước những giọi lệ cá sấu của đàn bà.
Gần gũi nhiều nam thanh bị cơn khủng hoảng tinh thần nầy, tôi hỏi họ tại sao buồn. Lạ lùng nữa là họ bất kể đến chánh quyền. Trước khi đi đâu họ ngắm ngía trước gương.